heup.info

totale heupprothese, de operatie

Door gewrichtsslijtage (artrose) kan de heup ernstig worden aangetast, maar ook een gewrichtsontsteking of een ongeval kunnen leiden tot uitgebreide beschadigingen in het gewricht. Wanneer fysiotherapie, ergotherapie, aanpassingen en pijnstillers geen oplossing meer bieden en je steeds meer pijn krijgt en beperkt wordt in jouw bewegingsmogelijkheden, is een totale heupprothese meestal de enige oplossing.

voorbereiding

In de meeste ziekenhuizen vindt voor de operatie een preoperatief onderzoek plaats. De operatie vindt plaats onder algehele narcose of een ruggenprik (zie anesthesie). Een ruggenprik kan worden gecombineerd met een licht slaapmiddel, waardoor je van de operatie zelf niets merkt. Met de anesthesist bespreek je welke soort verdoving wordt toegepast (tijdens het pre-operatief onderzoek). Meestal wordt je op de dag van de operatie opgenomen in het ziekenhuis, maar dit kan ook een dag van tevoren zijn. Op de verpleegafdeling krijg je een gesprek met een verpleegkundige die je informeert over de gang van zaken. In steeds meer ziekenhuizen is er een zogenaamd Joint-Care programma, Joint Care staat voor gezamenlijke zorg (maar ook voor gewrichtszorg). Patiënten worden dan als groep opgenomen, geïnformeerd en komen na de operatie overdag in een gezamenlijke ruimte bij elkaar. Voor meer informatie verwijzen wij naar het behandeld ziekenhuis, omdat het niet overal gelijk is.

de operatie

Tijdens de operatie van het heupgewricht wordt het aangetaste gewricht vervangen door een kunstgewricht. Om het heupgewricht te bereiken, maakt de chirurg een snee aan de zijkant van het bovenbeen en het gewrichtskapsel wordt geopend om de kop uit de kom te halen. In het heupbeen wordt een nieuwe kunststof kom geplaatst. In het dijbeen wordt een metalen pin ingebracht, met daarop een kop. Als de gewrichtskop in de kom is gezet en het gewrichtskapsel is gehecht, kunnen spieren en de operatiewond worden gesloten. In de wond wordt een drain (dun buisje waardoor het overtollige bloed en vocjt uit de wond kan) achtergelaten. De kop blijft in de kom door het gewrichtskapsel en de daarom liggende spieren. Om de heup goed stabiel te krijgen, kan het nodig zijn het been iets te verlengen. Soms wordt ook een urinekatheter geplaatst.

de heupkop
wordt verwijderd
kanaal in bovenbeen
wordt uitgeriemd
de cup wordt in
het bekken geplaatst
uitriemen va de steel
en plaatsen prothese

Tijdens de ingreep krijg je antibiotica toegediend om de kans op een infectie te verkleinen. In sommige gevallen krijg je nog enkele dagen na de ingreep antibiotica toegediend. De operatie duurt ongeveer 1½ uur.

Na de operatie verblijf je een poosje op de uitslaapkamer, waarna je weer teruggaat naar de verpleegafdeling. Boven een bepaalde leeftijd (ong. 60 jaar) verblijf je een tijdje (meestal een paar uur) op de intensive care. De verpleegkundige komt regelmatig het verband en de wond controleren. Om de pijn te onderdrukken krijgt je pijnstillers. Na de operatie moet je bloedverdunners gebruiken tegen trombose (de vorming van stolsels in de bloedvaten). De bloedverdunners worden door een injectie toegediend. De verpleegkundige zal jouw leren hoe je dat zelf kan doen, want je moet deze tot 6 weken na de operatie toedienen.

na de operatie

de eerste dag na de operatie
De fysiotherapeut komt bij langs om enkele oefeningen met je te doen en om je instructies te geven. De oefeningen zijn gericht op het durven gebruiken van het geopereerde been. Er wordt gezorgd dat jouw been in de juiste houding ligt: de voet een beetje naar buiten gedraaid en de benen in lichte spreidstand. Een goede stand van de benen is belangrijk om te voorkomen dat de gewrichtskop door een verkeerde beweging uit de kom schiet. Als het mogelijk is, helpt de fysiotherapeut je om even op de bedrand of in de stoel te gaan zitten.

de tweede dag na de operatie
In principe de drain verwijderd door een verpleegkundige. De fysiotherapeut help je uit bed en in de stoel zal je leren hoe je dit zelfstandig kunt gaan doen. Ook gaat je beginnen met de looptraining. De meeste heupprothesen zijn direct volledig belastbaar, dat wil zeggen dat je ook op het geopereerde been mag steunen. Hierbij maakt je gebruik van een loophulpmiddel (bijv. een looprekje); normaal gesproken ga je met 2 krukken naar huis.

de derde tot de zesde dag na de operatie
De 3e dag verwijdert de verpleegkundige het verband, controleert de wond en dekt deze daarna met een kleiner verband af. Het is belangrijk dat de wond blijft afgedekt totdat hij droog is. De looptraining wordt uitgebreid onder leiding van de fysiotherapeut. De 5e dag na de operatie beoordeelt de fysiotherapeut of je kunt starten met 2 keer per dag ½ uur op de buik liggen. Je draait daarbij over de geopereerde zijde. Als buikligging om de één of andere reden voor niet mogelijk is, kun je 2 of 3 keer per dag een ½ uur plat op de rug liggen. Dit is belangrijk om de spieren in de lies goed op lengte te brengen, als deze verkort blijken te zijn.

het ontslag
Normaal gesproken mag je 6 dagen na de operatie naar huis. De dag voor het ontslag wordt er op een controlefoto gemaakt. Aan het einde van het verblijf in het ziekenhuis voert de verpleegkundige een ontslaggesprek, waarin het een en ander nog een keer wordt besproken. in het ziekenhuis ervaren heeft.

controles

Je kunt niet meteen alles zelf. De eerste 6 tot 8 weken na de operatie heb je waarschijnlijk hulp nodig bij het wassen, het aantrekken van kousen en bij huishoudelijke klussen. Bepaalde bewegingen zijn voor het gewrichtskapsel belastend. Het gewrichtskapsel is nog niet zo sterk en moet de kop en kom op de plaats houden! De behandelend arts kan je adviseren wanneer je weer kunt autorijden, fietsen en sporten.

Fysiotherapie

Soms kun je al voor de operatie bij de fysiotherapeut terecht, die kan je vast leren om met krukken (trap) te lopen. De eerste weken na de operatie word je vaak ook nog door een fysiotherapeut begeleid. Dit gebeurt op advies van de fysiotherapeut van het ziekenhuis en de chirurg.

weer thuis
Een mogelijke complicatie is de ontwrichting van de prothese. Het risico op deze complicatie is het grootst in de eerste 2 maanden na de operatie en wordt vaak veroorzaakt door een verkeerde beweging. Daarom is het belangrijk dat je bepaalde risicobewegingen de eerste 2 maanden na de operatie vermijdt. :
> het naar binnen draaien van het geopereerde been
> het kruisen (over elkaar slaan) van de benen
> het buigen over 90º (haaks) van de geopereerde heup; dat betekent dat je het uw bovenbeen en buik te dicht bij elkaar brengt
> een combinatie van deze bewegingen

zitten
> vermijd lage stoelen, zachte banken, een te lage wc, een te laag bed en voorover buigen
> bij het gaan zitten of opstaan steekt je eerst het geopereerde been naar voren
> bij het instappen in de auto moet je eerst gaan zitten en daarna de voeten één voor één naar binnen zetten
> bij het uitstappen moet je eerst de voeten één voor één naar buiten zetten en dan pas opstaan.
> zet de autostoel in de achterste stand en klap ook de rugleuning zo ver mogelijk achterover.

liggen
> de eerste 2 maanden mag je niet op de zij slapen
> daarna bij zijligging tot 3 maanden na de operatie een kussen tussen de benen doen en het liefst op de geopereerde zij liggen
> je mag wel op je buik slapen
> pas bij het in- en uit bed stappen op dat je niet de benen kruist
> let er ook op dat het bed hoog genoeg is

bukken
> je mag niet bukken! Als je toch iets van de grond moet oprapen, gebruik dan het liefst een 'helping hand'.
> aan- en uitkleden, wees voorzichtig met het aan- en uittrekken van (onder)broek, kousen en schoenen, vanwege het fors buigen van de heup
> laat je bij voorkeur door iemand helpen bij aan- en uitkleden of gebruik hulpmiddelen, in alle gevallen de benen naar buiten draaien (knieën uit elkaar)

wat mag je de eerste 8 weken niet

> zelf autorijden tot na de eerste controle.
> zonder stok of kruk lopen
> zwemmen en in bad
> dóórlopen op de trap, je moet altijd de aansluitpas gebruiken
> het geopereerde been gestrekt heffen
> fietsen, je mag eventueel wel op een hometrainer met hoog zadel
- zwemmen

belangrijk

Hou je aan de instructies die je van de fysiotherapie hebt gekregen over de looptraining en de oefeningen. 8 weken na de operatie mag je bovenstaande regels soepeler hanteren, maar het is niet de bedoeling dat je de bewegingen die je moest vermijden extra gaat oefenen. De beweeglijkheid van de geopereerde heup zal dus, in bepaalde mate, blijvend beperkt zijn.

de wondverzorging

Als er oplosbare hechtingen gebruikt zijn hoeven die niet verwijderd te worden, de huisarts mag na 14 dagen de knoopjes aan weerszijden van de wond afknippen. Wanneer de hechtingen niet oplosbaar zijn, worden die 14 dagen na de operatie verwijderd door de huisarts of in het ziekenhuis. Als de wond mooi droog is, dan is een pleister niet meer nodig. Je mag ook gewoon douchen, soms wordt de wond daarbij wat rood en dik, dat is een normale reactie en verdwijnt vanzelf. Soms kan nog wat wondvocht uit de wond komen en moet de wond afgedekt blijven met een pleister. Ook dan mag je douchen, maar moet de wond na het douchen weer worden afgedekt met een pleister. In het ziekenhuis krijg je informatie over de verzorging van de wond en wanneer dat nodig is krijg je een recept mee voor verbandmateriaal.

complicaties

Zoals bij alle ingrepen of medische behandelingen kunnen complicaties optreden, zelfs al wordt heel veel aandacht besteed aan de preoperatieve zaken, de ingreep en de nabehandeling. Het is van groot belang dat je zelf ook alert bent op mogelijke symptomen die een aanwijzing zijn dat er iets mis gaat. Op die manier kan er snel gereageerd worden om eventueel erger te voorkomen.

roodheid en/of infectie
Wanneer de randen van de wond rood worden, de knie warm aanvoelt en er vocht (gelig) uit de knie komt, dan kan dit een teken zijn van een infectie. Vroegtijdige behandeling van een oppervlakkige of diepe infectie is zéér belangrijk, niet behandelen kan leiden tot een totale infectie waarbij de prothese vervangen moet worden. Neem onmiddellijk contact op met de arts, een antibioticakuur zal gestart worden om de bacterieën die zich in de wond of in de knie bevinden, uit te roeien. Soms is een opname noodzakelijk om de antibiotica op een ander manier toe te dienen. Waar deze bacterieën vandaan komen is moeilijk te achterhalen, alle mogelijke voorzorgsmaatregelen worden genomen om de kans op een infectie te beperken. Toch is het mogelijk dat bacterieën die zich op jouw huid bevinden of in de lucht rondzweven in de wond terecht komen en daar 'kweken' en een infectie veroorzaken. Iedere patiënt krijgt antibiotica toegediend, geef een eventuele antibiotica-allergie duidelijk aan.

koorts
De eerste dagen na de ingreep kan je onder invloed van de medicatie, de narcose of de ingreep zelf koorts hebben. Als deze aanhoudt of na een paar weken weer de kop opsteekt is dit een alarmteken en dien je contact op te nemen met de arts.

zenuw of bloedvatbeschadiging
Er is een kleine kans, dat als gevolge van de operatie een zenuw bij de heup uitgerekt of beschadigd wordt. Meestal is deze zenuwuitval van tijdelijke aard. Meld het wel als je een doof of verlamd gevoel hebt.

trombose
Ondanks de toediening van anti-trombose medicatie, dat ervoor zorgt dat de kans op een ongewenst bloedstolsel in de aders sterk vermindert, is het toch mogelijk dat er trombose optreedt. Het been wordt dan zeer pijnlijk, zwelt op en wordt lichtrood en glanzend. Wanneer je deze klachten krijgt is het belangrijk dat je dat meldt aan de verpleegster en de orthopeed.

beenlengteverschil
Mogelijk kan er na de ingreep een lengteverschil opgetreden zijn, zeker als de andere niet geopereerde heup ook al door arthrose is aangetast of als je een contractuur van de spieren hebt (spieren aan de binnenzijde van de dij zijn te hard aangespannen).soms is het tijdens de ingreep noodzakelijk om een iets langer kopje te plaatsen om een zo optimaal mogelijke stabiliteit van de heupprothese te bekomen. Indien dit optreedt is het probleem snel op te lossen door aan de andere kant een ophoging van de schoen aan te brengen.

leven met een heupprothese

Er worden vaak vragen gesteld over de levensduur van een prothese. Het hoogwaardige plastic van de kom is aan slijtage onderhevig, die slijtage is onder andere afhankelijk van jouw dagelijkse activiteiten. Soms moet een versleten kom vervangen worden. Dit is zelden binnen 10 jaar nodig. De meest voorkomende reden voor een hernieuwde operatie is het loslaten van de prothese, doordat de verbinding tussen bot en de prothese loslaat. De heupprothese kan dan vervangen worden. De kans hierop is wisselend, soms gebeurt het pas 10 à 15 jaar na plaatsing van de nieuwe heup. Soms gebeurt het helemaal niet.

Een uiterst zeldzame complicatie is een infectie van de nieuwe heup. Een goede controle is belangrijk en daarom krijgt je steeds een afspraak voor controle op de polikliniek. Om de kans op een infectie zoveel mogelijk te beperken is het noodzakelijk de huisarts te waarschuwen bij ziekten die gepaard gaan met koorts en bij geïnfecteerde wonden. Als er tanden of kiezen getrokken worden, moet je de tandarts of specialist van tevoren vertellen dat je een kunstheup hebt. Dat geldt ook als er tandwortelbehandelingen, operaties of andere inwendige ingrepen verricht moeten worden. In al deze situaties kunnen op tijd beschermende maatregelen worden genomen, zoals het gebruiken van antibiotica.


N.B. de hier omschreven gang van zaken kan per ziekenhuis verschillen.

 

bronnen:
Dr. Hans Mortelé, www.orthopedie-dr-mortele.be

patiëntenfolders en ervaringen van lotgenoten